Waterdicht

Anna De Bruyckere over Waterdicht op Cutting Edge:

“Hoezeer ‘Waterdicht’ je op het verkeerde been kan zetten, hoezeer ze je op nieuwe wijze kan doen kijken naar de wereld, bleek toen we zelf dagen na de eerste lezing pas beseften dat de titel ‘Waterdicht’ twee betekenissen heeft. In eerste instantie dachten we enkel aan iets als ‘gedicht over het water’. Pas daarna kwam de normale, alledaagse betekenis van het woord voor de geest: ‘resistent tegen water’.

Dan wordt het duidelijk dat de walvisvaarders niet waterdicht zijn gebleken. Ze hebben zich laten meevoeren door de jacht tot een punt waar terugkeren niet meer mogelijk is. Maar ook wij waren niet waterdicht, niet bestand tegen de wassende vloed van de poëtische fantasie van Van Gasse en Theunynck. ‘Waterdicht’ is zo’n boek dat je moet hebben, ontlenen, cadeau moet krijgen of geven. Onze gok: zoals de walvisvaarders tegen de blokken basalt zul je niet tegen ‘Waterdicht’ bestand blijken.”

Lies Van Gasse heeft zich op korte tijd opgeroepen als de peetmoeder van het Nederlandse graphic poem. Poëzie en beeldende kunst hebben uiteraard al een hele lange geschiedenis; daarvan getuigen duizenden beeldgedichten die door plastische kunstwerken werden geïnspireerd. Ook interactievere verbanden kennen een voorgeschiedenis: de actieve samenwerking van dichters en schilders tijdens de Cobrajaren blijft ook nu nog tot de verbeelding spreken. Van Gasse werkt in dezelfde lijn verder, maar haar medium is dat van de moderne strip of de graphic novel. Zij verbindt de gedichttekst en illustraties tot een geheel. Het gebruik van handschrift draagt extra bij tot de indruk van een volwaardig ‘grafisch’ gedicht, waarvan de impact veel verder reikt dan enkel het illustreren van wat gezegd wordt. Met Waterdicht waagt de dichteres/kunstenares zich aan een tekst van een collega. Het gedicht ‘Waterdicht’ van Peter Theunynck, in feite diens officieuze debuut uit 1994, is stevig onder handen genomen. Van Gasse heeft het ingekort en gedeeltelijk herschreven, in functie van het verhaal dat zij met haar tekeningen wilde vertellen. Wat hier gepresenteerd wordt, is een verhaal van afscheid, van zeevaarders die alles achter zich laten op zoek naar de mythische walvis. Het is echter vooral een zoektocht naar de eigen identiteit en de zin van het bestaan, die beurtelings tegen de achtergrond van de hemel (in het kraaiennest) en de dood wordt gesitueerd. Daardoor krijgt de anekdote sterke mythische allures. Van Gasse versplintert de tekst van Theunynck over de bladzijden, soms zelfs zo verbrokkeld dat de lezer met moeite de stukken nog kan samenlezen. Op die manier wordt het aarzelende van de zoektocht perfect geïllustreerd en ontstaat een contrast met de breedvoerige, ambitieuze toon die vooral in de eerste fragmenten wordt aangeslagen. Ook elders bevat deze realisatie fraaie vondsten. Van Gasse kiest voor haar eigen tekenstijl, met zwaar aangezette lijnen en tekeningen die bij momenten vooral sporen van voorstellingen zijn. Het thema van het water en de zee bood uiteraard ideale mogelijkheden om te werken met blauw, met golven, met het contrast tussen boven en beneden. Op die manier ontstaat een werkstuk dat niet enkel merkwaardig mag worden genoemd, maar dat resulteert in een nieuwe, volwaardige artistieke creatie. In ieder geval is Van Gasse erin geslaagd om de valkuilen van een gemakkelijke illustratie te vermijden. [Dirk De Geest]